Agfa Box

Moet je goed kunnen fotograferen om mooie foto’s te maken? Misschien wel, al kom je met de juiste blik ook een heel eind. En moet je een geavanceerde camera hebben om technisch goede foto’s te maken? Ook dat zal ongetwijfeld helpen. Mijn vader was in elk geval nog van de tijd van de Agfa Box, een uiterst bescheiden maar destijds enorm populaire camera.

Het was zijn eerste ‘toestel’, het principe van opvallend licht en een daarop reagerende emulsie werd er vrij elementair in toegepast, en bij goed licht leverde dat best aardige foto’s op. Verder bood de Agfa Box weinig extra’s. Er gingen 12 foto’s op een rolletje, bij een portret hield je het toestel recht (‘staand’) en bij een landschapsopname op zijn zij (‘liggend’), en dat was het wel zo ongeveer. Als iedereen stilstond duwde je een hendeltje aan de zijkant naar beneden, en als je vervolgens een klik hoorde, wist je dat de opname gemaakt was. Gelukt was een ander chapiter. Dat bleek pas achteraf, als mijn vader bij de fotograaf in het belendende dorp de afdrukken ophaalde.

Soms ging ik dan met hem mee, hij op de grote fiets en ik op de kleine, en voorafgaand aan dat altijd weer spannende moment vertelde hij dan dat er ter plekke nog van alles kon zijn misgegaan. Zo kon iemand op de foto ‘bewogen’ hebben, een relatief bescheiden vergrijp dat je niet echt hoefde te biechten. Of  het toestel kon ‘gelekt’ hebben. Dat was al wat ernstiger, want daardoor kon het hele rolletje waardeloos zijn geworden. Bovendien moest mijn vader na elke opname het rolletje zelf handmatig doordraaien, want het toestel kon al niet veel, maar dat helemaal niet. Anders kreeg je Tante Bep langs de pas geopende snelweg en de ingang van De Efteling over elkaar heen, en dat was niet de bedoeling.

Afijn, ik heb het hier nog staan, dat eerste toestel van mijn vader. Samen met een verzameling foto’s die hij er eind jaren veertig, begin jaren vijftig mee heeft gemaakt. (Later kocht hij een Agfa Click, maar daar kleeft naar mijn gevoel al veel minder romantiek want meer knopjeswerk aan.) De afdrukken zijn jammer genoeg piepklein, zwart-wit en met een vrij overdre­ven witte kartelrand, maar goed, het was vlak na de oorlog, de Wederopbouw was nog maar net begonnen en dus: zuinigheid met vlijt.

Toch had mijn vader duidelijk talent en sommige opnames overstijgen in mijn ogen moeiteloos het niveau van de doorsnee huis-tuin-en-keukenfotografie. Of kijk ik selectief? Zoals deze van mijn broer uit 1948 of 1949. Locatie: Knegsel bij Eindhoven. Mijn opa van moeders kant beheerde er de vakantiehuisjes voor het personeel van de Holland-Amerika Lijn en wij gingen minstens twee keer per jaar een weekje die kant op om bij opa en oma te logeren. Eerst met de trein naar Eindhoven, daarna met de bus naar Steensel, en daarna drie kilometer te voet door de dennenbossen, met vlak voor het dorp links het voetbalveld en daarna rechts al snel het knusse klimophuisje van opa en oma, recht tegenover de kerk met de heiligenbeelden.

Het was een waar feest van aangename landelijkheid en bovenstaande foto moet er achter of aan de zijkant van hun huisje zijn gemaakt. Mijn broer wordt op de foto omringd door ‘ons mam’, een nichtje, de zomer, een vleugje Kempen en niet te vergeten de uitstekend getroffen stuursheid in de blik van mijn grootouders. Want een fotograaf was nog een ding, destijds, daar trok je bij wijze van spreken je zondags pak voor aan. (Pas veel later, toen de camera zeg maar gedemocratiseerd was, zouden wij allemaal leren om die opdringerige indringer zo nonchalant mogelijk te negeren. Met als grappige tussenfase menige foto uit de jaren vijftig en zestig, waarop je mensen op de achtergrond vaak nog naar de camera ziet kijken – ‘Hé, een fotograaf!’ – terwijl op de voorgrond iedereen al doet alsof die er niet is.)

Dat laatste is aardig genoeg ook op deze foto het geval en tegenwoordig zijn er zogeheten apps om dit soort foto’s op de computer automatisch bij te kleuren. Van sommige wordt beweerd dat ze bovendien de resolutie optisch verbeteren. Ik heb het geprobeerd, en het ingenieuze algoritme heeft ongetwijfeld zijn best gedaan, maar het blijft behelpen. Al haalt de waaier aan wazige kleuren de herinnering aan die tijd, waarin de mooiste zomers nog moesten komen, wel net iets meer terug.